Władysław Matlakowski (1850–1895) – lekarz, etnograf, tłumacz
Urodził się 19 listopada 1850 roku w Warce, jako syn Jana Mikołaja Matlakowskiego i Jadwigi z Plecińskich.
W swoich wspomnieniach pozostawił wiele pięknych opisów XIX- wiecznej Warki.
W 1870 roku ukończył ze złotym medalem III Gimnazjum w Warszawie przy pl. Trzech Krzyży, a w tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w 1875 roku ze stopniem lekarza cum eximia laude.
Przed rozpoczęciem pracy lekarskiej przez 10 miesięcy podróżował po Europie – oglądał przodujące kliniki Paryża, przy okazji dowiedział galerie i muzea w Francji i Włoszech.
Dużo publikował. Od 1880 roku redagował „Gazetę Lekarską”.
W latach 1882–1891 był ordynatorem oddziału chirurgicznego w Szpitalu Dzieciątka Jezus w Warszawie, gdzie wprowadził aseptykę i nowoczesne metody operacyjne.
Leczył z oddaniem, często bezinteresownie – jednym z jego pacjentów był młody Stefan Żeromski.
Był uczestnikiem jednego z największych przewrotów w medycynie: wprowadzenia do chirurgii antyseptycznej metody Josepha Listera, którego poznał podczas podróży naukowej do Londynu w 1885 roku. Doświadczenia zdobyte w szpitalach Londynu wcielał następnie w życie zawodowe. Nie mogąc liczyć na subwencje, z własnych środków wyposażył salę operacyjną, zastępując sprzęty drewniane metalowymi i szklanymi.
Na Kujawach
W 1885 roku Matlakowski poślubił Julię Zaborowską ze Zbijewa. Mieli troje dzieci.
Mieszkając na Kujawach Matlakowski dokumentował tamtejszą kulturę. Tak powstał „Słownik wyrazów ludowych zebranych w Czerskiem i na Kujawach”
Tragiczna śmierć syna poważnie odbiła się na zdrowiu Matlakowskiego. W 1891 roku musiał zrezygnować z pracy w szpitalu.
Poza medycyną i etnografią interesował się także m.in. ornitologią –
W Zakopanem
Na kurację wyjeżdżał od 1878 roku do różnych miejscowości klimatycznych, m.in. w 1883 roku do Smokowca, a od 1884 roku kilkakrotnie do Zakopanego, gdzie od jesieni 1891 do wiosny 1893 mieszkał prawie stale. Zawiązana przyjaźń z Bronisławem Dembowskim, filologiem i etnografem, oraz ze Stanisławem Witkiewiczem, twórcą stylu zakopiańskiego w budownictwie, skłoniła go do badań nad sztuką ludu Podhala, regionalnym zdobnictwem i twórczością ludową.
Był jednym z pierwszych badaczy góralszczyzny. Napisał dwa fundamentalne dzieła: Budownictwo ludowe na Podhalu oraz ukończone tuż przed śmiercią Zdobienia i sprzęt ludu polskiego na Podhalu, bogato ilustrowane własnoręcznymi, precyzyjnymi rysunkami sprzętów i motywów zdobniczych.
Lilina Wdowiak, Lekarze-folkloryści na ziemiach polskich w XIX i XX stuleciu
Prace te obrazują podhalańską sztukę ludową u schyłku XIX wieku. Władysław Matlakowski korzystał z prywatnych kolekcji Róży i Adama Krasińskich, Marii i Bronisława Dembowskich, Zygmunta Gnatowskiego.
Matlakowski zmarł 26 czerwca 1895 roku w Zbijewie na Kujawach, w wieku 45 lat.